Úobjecoł ľech úostatńo, iľe napiša wjyncyj úo tyj úortografiji, keryj jo sům uľywům, bo tyľ třa sam ńyjedno wytuplikować. Ńyroz to i kupa úostudy skuli ńyj, a nojwjyncyj wjeřa skuli tych buchštabůw, kere śe mjanuje "českymi" abo "husyckymi". Ńyjedyn powjy: a na pjerůna nům, Ślůnzokům, "husycke" buchštaby?

Coby úobjaśńić funkcyjo tych buchštabůw we tym našym foršlagu ślůnskjyj úortografije, připůmna nojpřůd, iľe můmy we našyj godce moc mjymjeckych słůw, we kerych śe trefjajům take kůmbinacyje głoskůw, co po průľnu šukać takych we polskyj godce. Jakby podug polskyj úortografije přečytać "eszerwis", "neczajta" abo "erzac", toby nům wylazło ze tego wšysko, jyno ńy to, úo co nům idĽe. Jak atoli kůmbinacyje "sz", "cz", "rz" úostawjymy lo tych připadkůw, kaj śe je čyto na isto "s-z", "c-z", "r-z", a juzaś te głoski, kere we polskym piše śe "sz", "cz", "rz", bydymy pisać "š", "č", "ř", to śe sam ľodnymu ńic ńy pomjyšo.

Šrajbůnek "č", "dľ", "š", "ľ" mo tyľ ješče jedna dobro strůna: zbliľo we jednym zopiśe te ślůnske djalekty, we kerych ludĽiska sypjelům, ze tymi, kaj śe ńy sypjeli, a pado śe, iľe to je nojwaľńyjšo růľńica mjyndzy djalektůma našyj godki. I pojzdřyjće se jyno: jak můmy napisane "česki", "ľyrdka", ščukůwka", "jeľdľům", to stykné se jyno předstawić, iľe tam we tym šrajbůnku ńy ma ľodnych "ptoškůw", a jůľ můmy sypjelůnce "ceski", "zyrdka", "scukůwka", "jezdzum".

Terozki zaś třa by bůło wytuplikować šrajbůnek mjynkich głoskůw, co tyľ śe ńykerym zdowo we tym našym foršlagu mało wjela mašketny. Pozdřijće se atoli nojpřůd na polsko úortografijo, a dĽepjyro úobočyće, co to je "mašketny". Úobočće se bez tyn přikłod głoska "ć", kero podug rygůł polskyj úortografije piše śe na tři spůsoby: "ć" przed spůłgłoskůma i na kůńcu słowa (lp. ćwierć), "ci" před samogłoskůma (lp. ciemny), "c" před "i" we úotwartych ślabikach (lp. cisza). Tůľ pedzće mi, pojakymu aľe tři spůsoby, kej stykńe jedyn? A to přeca ńy wšysko: jak śe juzaś wrůcymy do tych mjymjeckych słůw we našyj godce, to trefjymy bez tyn přikłod na "cimt", "ciga", "cigara", "zic", "zicherka", "zista", "zidlůng" i inkše. Jak wto mo lust, to ńych se přečyto te słowa podug polskyj úortografije, nojlepjyj na głos, coby śe inkśi tyľ můgli pośmjoć. Nojlepšo dorada, to tak, jak přůdĽi, úostawić kůmbinacyje "ci", "zi" lo tych připadkůw, kaj śe čyto "c-i", "z-i", a tam, kaj je mjynke "ci" abo "zi", pisać "ći", "Ľi".

Pojakymu lepjyj je pisać "wjůnek", a ńy "wiůnek", abo tyľ "bjoły", a ńy "bioły", to juľ wjeřa ńyjednymu z Wos ńy třa tuplikować. Po jedno, to we našyj godce te "j" je festylńy wyraĽne, bezco tyľ ńy my pjyrše tak pišymy, a po druge, to lepjyj je úostawić "i" do zopisywańo samogłoski "i", coby ľodnymu ńy strělůło do łeba čytać "b-i-oły".

Na kůńec ľech se úostawjůł buchštaba "ů". Choćoľ přijyna śe úůna juľ zatela šyroko (úostatńo'ch ja widĽoł we "Zborńiku" Ročńoka) i padajům juľ na ńa ńykere "ślůnski ůmlaút", to sům štyjc postřůd nos take, co jym śe tako buchštaba ńy zdo. Ńyjedyn godo, iľe sam stykńe polske "ó", bo to přeca to samo, co ślůnske nakłůńůne "o". A dyć to ńyma do kůńca prowda, bo přeca ńy we koľdym připadku ślůnske nakłůńůne "o" úodpowjado polskymu "ó". Tak je jyno tam, kaj te naše nakłůńůne "o" je kůntynuúacyjům downego dugego "o" - porůwnej se polske "król" ze ślůnskym "krůl". Moc přikładůw pokozuje, co te naše "ů" úodpowjado tyľ blank inkšym polskym głoskům: downymu krůtkymu "o" i downymu dugymu "a" przed "m", "n", "ń" (porůwnej se polske "koń" i ślůnske "kůń", abo polske "tani" i ślůnske "tůńi"), jak tyľ polskymu "u" przed "n" (porůwnej se polske "rachunek" i ślůnske "rachůnek"), a ńykej i polskymu "y" przed "ł" (porůwnej se polse "był" ze ślůnskym "bůł").

WidĽiće ze tego zatela dobře, co te naše nakłůńůne "o" śe wĽyno ze roztomajtych inkšych głoskůw, skiľ čego nojlepjyj je úoddowo prawje tyn ślůnski "ůmlaút", te "ů", kere śe skłodo ze "o" na wjyrchu, "u" na spodku  i pokozuje, iľe ta głoska, to je głoska postředńo mjyndzy "o" i "u". I tak jest nojlepjyj.

Nale to tyľ ješče daleko ńy wšysko. Mogeće se předstawić, jaki by my garus bajtlům we łebach zúonačyli, jak by śe muśeli učyć na lekcyjach polskego, iľe śe mo pisać "rachunek", a na lekcyjach ślůnskyj godki, co śe piše "rachónek"? Tůľby dĽepjyro wjyšali psy na tych kodyfikatorach, co take djobelstwo wynokwjyli...

A na drugi roz Wům napiša, jak we tym našym šrajbůnku idĽe úoddać ńy jyno sypjelyńy, ale tyľ roztomajte inkše farby našyj godki.

Hermann