Prezentujemy Państwu ekspertyzę, którą dla władz Bytomia przygotował historyk Przemysław Nadolski. Dowodzi ona bytomskiego pochodzenia figury. Została przedstawiona władzom Warszawy, które mimo zawartych w niej ustaleń, odmówiły zwrotu rzeĽby.

POMNIK MIESZKAŃCÓW POWIATU BYTOMSKIEGO

POLEGŁYCH W WOJNIE FRANCUSKO-PRUSKIEJ 1870/1871

RZEŹBA ŚPIˇCEGO LWA AUTORSTWA TEODORA KALIDEGO

Opracowanie: Przemysław Nadolski

Bytom 2006

    Pomnik poległych w wojnie francusko-pruskiej mieszkańców ówczesnego powiatu bytomskiego powstał z inicjatywy władz powiatowych. Z pomysłem budowy wystąpiono już  w 1871 r. Utworzono w tym celu specjalny komitet. W jego skład weszli: von Schlutterbach, hrabia von Posadowsky-Wehner z Paniów, hrabia Guido Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca, burmistrz miasta Bytomia Küper, Götz, Kotze, Gebauer i landrat powiatu bytomskiego Solger.

    Sejmik powiatowy (Kreistag) podjął dnia 10 czerwca 1871 r. uchwałę głoszącą, że wyasygnuje środki na budowę pomnika pod warunkiem przedstawienia jego projektu przez wspomniany komitet. Druga uchwała zapadła 6 sierpnia 1872 r., kiedy to stwierdzono, że sejmik oczekuje jak najszybszego wybudowania monumentu. Na pokrycie brakujących funduszów przeznaczono odsetki z jednego roku od kwoty 75000 marek, które powiat ulokował w papierach wartościowych.

    Koszt wzniesienia pomnika szacowano początkowo na kwotę 5000 talarów. Władze powiatu ogłosiły na ten cel zbiórkę publiczną, której wyniki publikowano w organie powiatowym "Beuthener Kreisblatt". Fundusze te gromadziła kasa powiatowa w Bytomiu.

    I tak w marcu 1872 r. 1 talar wpłaciła gmina Stolarzowice, 3 talary Stare Tarnowice, 1 talar Górniki, 19 talarów 11 srebrnych groszy dała zbiórka wśród mieszkańców Górnych i Średnich Łagiewnik, 26 talarów dali pracownicy kopalń "Fanny", "Chassee" i "Gute Zuflucht" koło Siemianowic, aż 50 talarów zebrano wśród zaproszonych na bankiet z okazji urodzin cesarza, a tyle samo dał Emanuel Siegheim.

    W marcu i kwietniu tego roku aż 200 talarów dał hrabia Guido Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca (członek komitetu budowy pomnika), a poza tym jego pracownicy: 10 talarów dyrektor generalny Jänsch, 2 talary inspektor zamku Eltester, 15 sgr leśniczy parkowy Täubner, 10 talarów mistrz kamieniarski Barthusel (który uczestniczył póĽniej w budowie pomnika), 15 sgr inspektor ogrodów Fox, 1 talar nadleśniczy Engel, po 5 sgr służący V. Foik i J. Foik, tyle samo służący Stanetzek, 7 sgr 6 fenigów urzędnik (Amtmann) Scharnke, tyle samo zarządca dworu Sobotta, 10 sgr ekonom Homan, tyle samo kalkulator Thomas, 5 sgr kancelista Wollny, 15 sgr sekretarz Krieger, 1 talar sędzia powiatowy Peterek, 15 sgr asystent kasowy Jänsch, 5 talarów dyrektor lasów Burchardi, a ponadto aż 200 talarów hrabia Hugo Henckel von Donnersmarck z Nakła.

    W kwietniu 1872 r. dali jeszcze 1 talar niejaki pan Schw. i 200 talarów dominium (majątek ziemski) w Michałkowicach. Do tego momentu zebrano ogółem 1220 talarów 8 srebrnych groszy. Doszło jeszcze do tego 71 talarów 6 sgr 9 fen. od pracowników państwowej kopalni węgla "Königin Luise" z Zabrza oraz 50 talarów od radcy komercjalnego Friedländera z Bytomia.

    W maju 1872 r. inspektor hutniczy dr Leo dał 5 talarów, tyle samo inspektor Innerling, mistrz maszynowy Meusel 2 talary, 1 talar 15 sgr zarządca kopalni Eggel, 20 sgr sztygar Weinert, 15 sgr starszy rębacz Halfar, 10 sgr sztygar Martin, tyle samo asystent hutniczy Rzelmeka, 3 talary mistrz kowalski Marek, 10 talarów pracownicy huty cynku "Silesia II" z Lipin, a 6 talarów – huty "Silesia III", zaś walcowni cynku "Silesia" – 4 talary 11 sgr 6 fen, do tego inni pracownicy spółki Schlesische AG dołożyli 3 talary 2 sgr 6 fen. Na koncie budowy pomnika było już wówczas 1512 talarów 2 sgr.

    W tym samym miesiącu datki złożyli pracownicy zarządu policyjnego z Wełnowca: zarządca policyjny Dubiel 1 talar, rendant Mayer 2 talary, asesor górniczy Metschke 5 talarów, mistrz hutniczy Wintzek 2 talary, panowie Böhm z Zabrza 2 talary, magazynier Bozonowski 1 talar, tyle samo restaurator F. Bartoschek i kupiec J. Cohn, kupiec M. Richter 2 talary, kupiec Kochmann 1 talar 15 sgr, buchalter Komozek 20 sgr, szynkarze S. Fröhlich, Herrmann Schall i Markus Böhm po 15 sgr, kupiec A. Krämer 1 talar, mistrz stolarski Ludwig 10 sgr, mistrz hutniczy Calgeer 1 talar, urzędnik (Oberamtmann) Brockmann 5 talarów, kierownik zakładu Wanke 1 talar, tyle samo restaurator Heimann, szynkarz Makosch 10 sgr i tyle samo sołtys Johann Skrzypietz. Ponadto wśród zabrzańskich poborców podatków zebrano 1 talara 25 sgr, a w bytomskiej komendzie Landwehry 1 talara. Na koncie było wówczas 1545 talarów 17 srebrnych groszy.

    W czerwcu 1872 r. kupiec Knobloch z Bytomia dał 10 talarów, pracownicy huty "Laura" kołoSiemianowic 32 talary 19 sgr, sędzia pokoju Chrząscz z Siemianowic 5 talarów (z prowadzonego postępowania), pracownicy bytomskich kopalń galmanu "Therese" i "Apfel" 1 talar 5 sgr. Zbiórka urządzona przez burmistrza Kotze z Mysłowic przyniosła 43 talary. Wśród pracowników huty "Królewskiej" i kopalni "Laura" w Chorzowie zebrano 6 talarów 12 sgr. Na koncie budowy pomnika było już razem 1643 talary 23 sgr.

    We wrześniu zarządca policyjny Klose z Wirka dał 1 talar, wspomniany wyżej sędzia pokoju Chrząscz 5 talarów, pracownicy huty cynku i ołowiu "Friedrichshütte" w Strzybnicy 10 talarów 7 sgr, a zarząd huty "Baildon" 5 talarów 21 sgr 3 fen. Na koncie było w tym momencie 1665 talarów 21 sgr 3 fen.

    W paĽdzierniku fabrykant Fitzner z Laurahuty (Siemianowic) dał 10 talarów, sztygar Duda z Piekar 2 talary, a sędzia pokoju Himmel z Michałkowic 15 sgr. Razem dotąd zebrano 1678 talarów 6 sgr 3 fen. Ponadto hrabia von Posadowski-Wehner z Paniów (członek komitetu budowy) dał 10 talarów, a bytomski drukarz Böhm – 2 talary. Na koncie było wówczas 1690 talarów 6 sgr 3 fen.

    W listopadzie 1872 r. dr Franz z Bytomia dał 1 talar, tyle samo Benno Kamm ze Zgody, 3 talary sędzia pokoju Himmel, a zbiórka przeprowadzona przez nauczyciela Schmiescheka z Miechowic dała 16 sgr 6 fen. Razem dawało to 1695 talarów 22 sgr 9 fen. W grudniu kupiec Strencioch z Chorzowa urządził zbiórkę z wynikiem1 talar 23 sgr. Do końca 1872 r. uzbierano kwotę 1697 talarów 15 sgr 9 fen.

    W styczniu 1873 r. hrabia Ballestrem z Rudy dał na ten cel 100 talarów, tym samym na koncie było już 1797 talarów 15 srebrnych groszy 9 fenigów.